Chính phủ kiến tạo phục vụ – Chỉ dẫn từ Chỉ số PAPI

04/05/2020 10:35 Số lượt xem: 92

Trong quá trình phát triển, Chính phủ luôn hoàn thiện mình tiến đến hiện đại, phục vụ, xây dựng hành lang pháp lý và môi trường cho người dân và doanh nghiệp phát triển ngày một tốt hơn. Đó chính là mô hình Chính phủ kiến tạo, phục vụ mà Việt Nam đang hướng đến.

Thực tế hiện nay, thông điệp chính phủ kiến tạo có thể được hiểu hướng tới có chính phủ như vậy và có các hành động cụ thể để đạt được, đó là: tập trung hoàn thiện thể chế; rà soát toàn bộ cơ chế chính sách, hành lang pháp lý theo hướng xóa bỏ rào cản, tháo gỡ khó khăn cho người dân, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh; phải chuyển mạnh hơn từ quản lý sang phục vụ người dân, doanh nghiệp và cán bộ phải gương mẫu trong lời nói và hành động, nói đi đôi với làm dù trong bất cứ trường hợp nào.

Khi nói về xây dựng Chính phủ kiến tạo, phục vụ, Thủ tướng Xuân Phúc luôn nói về cải cách hành chính: “Tăng trưởng xét đến cùng là công việc của người dân và doanh nghiệp, nhiệm vụ của Chính phủ và địa phương là tạo tiền đề để người dân, doanh nghiệp tạo ra tăng trưởng. Đây chính là bản chất của Chính phủ kiến tạo”[1]. Tức là Chính phủ phải chú trọng đến công tác cải cách hành chính nhằm tạo môi trường thuận lợi nhất cho người dân và doanh nghiệp; xây dựng Chính phủ kiến tạo phục vụ là cần hướng vào các điểm nghẽn, rào cản trong cải cách hành chính, trọng tâm là thủ tục hành chính; ứng dụng công nghệ thông tin trong cải cách hành chính. Đây cũng chính là 2 Chỉ số nội dung mà Chỉ số PAPI đo lường. Do vậy, những dữ liệu từ Chỉ số PAPI được xem như cơ sở và chỉ dẫn để có thể xây dựng Chính phủ kiến tạo, phục vụ một cách toàn diện.

Chỉ số Thủ tục hành chính công

Chỉ số nội dung này đo lường chất lượng cung ứng dịch vụ hành chính công ở những lĩnh vực cần thiết nhất cho đời sống của người dân, bao gồm: dịch vụ chứng thực, xác nhận của chính quyền cơ sở; dịch vụ cấp giấy phép xây dựng; dịch vụ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; và dịch vụ hành chính công cấp xã/phường. Qua các chỉ tiêu đánh giá, các cấp chính quyền có thể đánh giá mức độ chuyên nghiệp và khả năng đáp ứng yêu cầu của người dân đối với dịch vụ hành chính công.

Từ năm 2016, bốn tiêu chí được sử dụng để đánh giá tổng chất lượng bốn loại dịch vụ hành chính công gồm: (i) phí và lệ phí làm thủ tục được niêm yết công khai, (ii) công chức thạo việc, (iii) công chức có thái độ lịch sự, và (iv) nhận được kết quả đúng lịch hẹn. Ngoài ra còn có thêm thước đo về mức độ hài lòng chung của người dân với dịch vụ hành chính công họ đã nhận được theo thang điểm từ 0-5.

Kết quả năm 2018 cho thấy trong bốn nhóm dịch vụ hành chính, dịch vụ hành chính cấp xã thực hiện giấy tờ cá nhân cho công dân được đánh giá khá hơn cả. Nội dung thành phần này đạt 1,93 điểm trên thang điểm từ 0,25 đến 2,5. Tiếp đến là chỉ số ‘Thủ tục cấp phép xây dựng’, đạt 1,88 điểm.

Nguồn: Dữ liệu PAPI 2018

Năm 2018, mức độ hài lòng của người dân đối với dịch vụ cấp phép xây dựng tăng nhẹ (+ 0,04 điểm) so với năm 2017. Tuy nhiên, tỷ lệ người đi làm thủ tục cho biết không phải đi qua nhiều “cửa” để làm thủ tục xin cấp phép xây dựng lại giảm, từ 92,35% năm 2017 xuống 89,94% năm 2018. Điều này cho thấy vẫn còn sự nhũng nhiễu, phiền hà trong quá trình giải quyết thủ tục hành chính liên quan đến việc cấp phép xây dựng.

Kết quả chỉ số nội dung này cho thấy hiệu quả cung ứng dịch vụ hành chính công có sự cải thiện đáng kể trên phạm vi toàn quốc. Điểm số tăng lên so với trước đây ở cả bốn nội dung thành phần một lần nữa cho thấy những nỗ lực của các cấp chính quyền địa phương trong cải cách thủ tục hành chính đang đem lại một số kết quả. Mặc dù vậy, các tỉnh/thành phố vẫn còn nhiều việc phải làm để cải thiện hiệu quả cung ứng dịch vụ hành chính công khi nghiên cứu kỹ khoảng cách giữa mức điểm đạt được với mức tối đa ở mỗi nội dung thành phần.

Từ năm 2015 đến năm 2017, Bắc Ninh luôn nằm trong nhóm các tỉnh đạt điểm cao nhất ở chỉ số nội dung “Thủ tục hành chính công”. Năm 2018, Bắc Ninh lại bị tụt xuống nhóm các tỉnh đạt điểm trung bình thấp, xếp hạng 38/63, giảm 24 bậc so với năm 2017. Điều này cho thấy sự nỗ lực của các tỉnh/ thành phố khác lớn hơn và có hiệu quả cao hơn tỉnh Bắc Ninh.

Các nội dung thành phần có điểm số thay đổi với biên độ nhỏ so với năm 2017 nhưng chưa mang lại sự hài lòng cho người dân như kỳ vọng, nhất là ở chỉ tiêu “Xin cấp giấy phép xây dựng” – Bắc Ninh nằm trong nhóm các tỉnh đạt điểm thấp nhất, chỉ tiêu “Xin chứng thực/ xác nhận của chính quyền” nằm trong nhóm các tỉnh đạt điểm trung bình thấp. Tỷ lệ người đi làm thủ tục cho biết không phải đi qua nhiều “cửa” để làm thủ tục xin cấp phép xây dựng và giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đều nằm trong nhóm các tỉnh đạt điểm trung bình thấp với tỷ lệ tương ứng là 87,54% và 75,36%. Các con số này cho thấy các Trung tâm Hành chính công trên địa bàn tỉnh hoạt động chưa thực sự hiệu quả, vẫn có dấu hiệu của sự quan liêu và sách nhiễu người dân trong vấn đề giải quyết thủ tục hành chính.

Chỉ số Quản trị điện tử

Càng phát triển, Việt Nam càng đối mặt với nhiều thách thức quản trị mới. Quản trị điện tử là một trong số đó. Số lượng người dùng Internet ở Việt Nam gia tăng nhanh chóng; ngày càng có thêm nhiều dịch vụ hành chính trên nền tảng điện tử; cùng với đó, đầu tư công cho hạ tầng chính phủ điện tử rất lớn. Người dân ngày càng trông đợi vào việc tiếp cận dịch vụ công dễ dàng hơn; tham nhũng giảm, công khai minh bạch, trách nhiệm giải trình của chính quyền tăng lên và chi phí hành chính (chính thức và không chính thức) giảm đi. Điều này đặt ra yêu cầu phải nghiên cứu và đo lường mức độ hài lòng của người dân về “Quản trị điện tử”.

‘Quản trị điện tử’ là chỉ số nội dung mới trong Chỉ số PAPI 2018 cho biết đánh giá của người dân về hai khía cạnh mang tính tương tác của chính phủ điện tử: mức độ sẵn có và sử dụng dịch vụ công trực tuyến do chính quyền cung cấp. Các tiêu chí cấu thành chỉ số nội dung này giúp cung cấp thông tin về độ sẵn có của cổng thông tin điện tử của chính quyền địa phương, tiếp cận thông tin về quy trình, thủ tục, chính sách người dân cần tuân thủ, và điều kiện sử dụng Internet của người dân - môi trường thiết yếu để người dân tham gia quản trị điện tử - khi muốn tiếp cận dịch vụ công điện tử. Đây là dữ liệu cơ sở ban đầu giúp các cấp chính quyền xem xét điều kiện khả thể cho việc phát triển chính phủ điện tử tại địa phương, hướng tới xây dựng chính quyền chủ động tương tác với người dân qua nền tảng Internet trong cả ba khâu xây dựng, thực thi và giám sát thực thi chính sách.

Nguồn: Báo cáo PAPI 2018

Giữa hai nội dung thành phần, điểm nội dung ‘Tiếp cận và sử dụng Internet tại địa phương’ đạt mức trung bình ở 2,4 điểm (trên thang điểm từ 0,5 đến 5). Điểm nội dung thành phần ‘Sử dụng cổng thông tin điện tử của chính quyền địa phương’ ở mức rất thấp, chỉ đạt 0,59 điểm. Điều này cho thấy việc sử dụng cổng thông tin điện tử của chính quyền địa phương để tìm hiểu quy trình, thủ tục hành chính còn rất hạn chế, mặc dù các địa phương đã tập trung xây dựng cổng thông tin điện tử đến các cấp ít nhất là từ năm 2011 khi Chương trình tổng thể về cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2011-2020 được đưa vào triển khai.

Chỉ số nội dung ‘Quản trị điện tử’ lần đầu tiên cung cấp một số dữ liệu cơ sở phục vụ đo lường hiệu quả thực hiện quản trị điện tử có sự tham gia của người dân ở cấp tỉnh theo yêu cầu của chính sách và thực tiễn về việc phát triển và ứng dụng chính phủ điện tử ở mọi cấp, mọi ngành. Những phát hiện ban đầu ở chỉ số này cho thấy còn có một khoảng cách lớn giữa kỳ vọng và những gì đang sẵn có để người dân và chính quyền tăng cường tương tác trực tuyến. Điểm của cả hai nội dung thành phần năm 2018 ở mức rất khiêm tốn. Điều đó cho thấy các cấp chính quyền cần cải thiện và tăng cường phổ biến cổng thông tin điện tử tới người dân để họ biết đến và sử dụng cổng thông tin điện tử và các dịch vụ công trực tuyến nhiều hơn. Để người dân sử dụng cổng thông tin điện tử nhiều hơn, các cấp chính quyền cần đổi mới giao diện để cổng thông tin điện tử và dịch vụ công trực tuyến thân thiện với người dùng, từ đó người dân biết tới sự tồn tại của chúng và sử dụng thường xuyên hơn. Đồng thời, điểm số thấp cũng có nghĩa chính quyền các cấp và người sử dụng còn nhiều cơ hội để phát triển chính quyền điện tử, thúc đẩy tương tác giữa chính quyền và công dân qua mạng Internet.

Căn cứ theo nghị quyết số 36A/NQ-CP ngày 14/10/2015 của Chính Phủ về Chính phủ điện tử nhằm mục tiêu đẩy mạnh phát triển Chính phủ điện tử, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của các cơ quan nhà nước, phục vụ người dân và doanh nghiệp ngày càng tốt hơn; nâng vị trí của Việt Nam về Chính phủ điện tử theo xếp hạng của Liên Hợp Quốc; công khai, minh bạch hoạt động của các cơ quan nhà nước trên môi trường mạng; do đặc điểm tình hình phát triển mạnh mẽ tại tỉnh Bắc Ninh, cần thiết phải xây dựng chính quyền điện tử để đáp ứng yêu cầu của người dân cũng như hỗ trợ cán bộ có một công cụ xử lý công việc nhanh chóng, hiệu quả, bắt kịp với tốc độ tăng trưởng kinh tế của tỉnh.

Theo kết quả PAPI năm 2018, Bắc Ninh nằm trong nhóm các tính đạt điểm cao nhất ở Chỉ số nội dung “Quản trị điện tử” với 3,59 điểm; xếp hạng 9/63.

Chính phủ kiến tạo phải chú trọng đến công tác cải cách hành chính nhằm tạo môi trường thuận lợi nhất cho người dân và doanh nghiệp; xây dựng Chính phủ kiến tạo, phục vụ là cần hướng vào các điểm nghẽn, rào cản trong cải cách hành chính, trọng tâm là thủ tục hành chính; ứng dụng công nghệ thông tin trong cải cách hành chính. Do vậy, cần xem dữ liệu khảo sát Chỉ số PAPI là nguồn cơ sở và chỉ dẫn để nhận biết xu hướng xây dựng mô hình Chính phủ kiến tạo, phục vụ mà Việt Nam đang hướng tới./.


[1] Kết luận phiên họp Chính phủ với các địa phương ngày 1/7/2016

Nhung Chu - Viện Nghiên cứu PTKTXH tỉnh