Phát huy nguồn lực nhập cư thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và là động lực thúc đẩy quá trình xây dựng Bắc Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương (kỳ 1)

28/11/2023 09:54 Số lượt xem: 85

Sau 26 năm tái lập tỉnh, đến nay Bắc Ninh đã cơ bản trở thành một tỉnh công nghiệp theo hướng hiện đại, hầu hết các chỉ tiêu cơ bản về kinh tế - xã hội thuộc nhóm đứng đầu đất nước. Công nghiệp tỉnh Bắc Ninh hiện nay, về cơ bản đã có sự đồng bộ trong phát triển các khu công nghiệp gắn với đô thị, và phát huy lợi thế trong phát triển làng nghề. Công nghiệp phát triển với tốc độ cao, là khu vực động lực tăng trưởng kinh tế, đưa Bắc Ninh trở thành trung tâm công nghiệp điện tử, công nghiệp công nghệ cao của cả nước. Công nghiệp phát triển, kéo theo các ngành dịch vụ và quá trình đô thị hóa phát triển đã đã thu hút nhiều lao động, đặc biệt là lao động ngoài tỉnh với 75% tổng số lao động trên địa bàn. Có thể nói, lực lượng nhập cư đã đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Với nguồn lao động nhập cư dồi dào, Bắc Ninh cần có những định hướng, chính sách phát triển nguồn lực lao động nhập cư trong các giai đoạn tiếp theo.

1. Xu hướng nhập cư và nhu cầu lao động nhập cư trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh

Tính đến năm 2022, dân số Bắc Ninh là 1.488.250 người. Tỷ lệ tăng dân số là 28%, giảm 2,9% so với năm 2021. Tỷ lệ tăng dân số tự nhiên và tỷ suất di cư thuần lần lượt là 15,5% và 12,5%. Từ năm 2011 trở đi, Bắc Ninh đã duy trì tỷ suất di cư thuần dương trong hơn 10 năm liên tiếp, điều này cho thấy Bắc Ninh đã và đang trở thành điểm hấp dẫn, giữ chân người dân ở lại và thu hút người dân ở các địa phương khác đến sinh sống và làm việc.

Theo báo cáo Biến động dân số và Kế hoạch hóa gia đình thời điểm 1/4/2020 của Tổng cục Thống kê, Bình Dương vẫn là tỉnh dẫn đầu cả nước về tỷ suất di cư thuần dương (58,6‰), đứng thứ hai là Bắc Ninh với tỷ suất di cư thuần dương 35,8‰. Đứng ở vị trí thứ ba là thành phố Hồ Chí Minh với tỷ suất di cư thuần dương 18‰. Sang năm 2021, Bắc Ninh với tỷ suất di cư thuần là 41,7‰ đã thay Bình Dương 30,8‰ trở thành tỉnh đứng đầu cả nước về tỷ lệ di cư thuần. Đứng ở vị trí thứ ba là Thành phố Hồ Chí Minh với tỷ suất di cư thuần dương 21,8‰. Như vậy có thể thấy, xu hướng người nhập cư vào tỉnh Bắc Ninh đang có xu hướng tăng lên.

Theo báo cáo của Cục Thống kê, Bắc Ninh vẫn đang trong thời kỳ cơ cấu dân số vàng. Theo kết quả dự báo dân số cho thấy, thời kỳ dân số vàng của Việt Nam sẽ kết thúc vào năm 2042. Tại Bắc Ninh, tỷ trọng nhóm dân số dưới 15 tuổi là khoảng 27,0% vào năm 2025 và 26,3% năm 2030. Tuy nhiên, tỷ trọng dân số 65 tuổi trở lên sẽ tăng (từ 7,3% năm 2020 tăng lên 8,4% năm 2025 và 9,7% năm 2030). Theo xu hướng đó, thời kỳ dân số vàng của Bắc Ninh sẽ còn tiếp tục kéo dài tới thêm 35 đến 40 năm. Dự kiến tỷ lệ tăng dân số cơ học giai đoạn 2021-2025 ở mức 2,62%/năm, giai đoạn 2026-2030 ở mức 2,71%/năm; tốc độ tăng dân số tự nhiên sẽ giảm dần, giai đoạn 2021-2025 là khoảng 1,14%/năm và giai đoạn 2026-2030 giảm xuống khoảng 1,0%/năm.

Bắc Ninh tiếp tục duy trì cơ cấu dân số trẻ và duy trì mức tăng dân số tự nhiên hợp lý. Theo đó, tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động dự báo là 64,0% năm 2025 và duy trì ở mức 64,03% năm 2030.

Bắc Ninh đang thực hiện xây dựng Quy hoạch vùng tỉnh Bắc Ninh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, theo đó xây dựng hai kịch bản phát triển:

Kịch bản 1: Phát triển công nghiệp điện tử - Bắc Ninh trở thành thung lũng Điện tử của khu vực Đông Nam Á. Trọng tâm chính của Phương án này là phát triển mạnh công nghiệp, đặc biệt là công nghiệp điện tử. Ở kịch bản này, dự báo về dân số, đến năm 2025, dân số đạt 2.050.411 và đến năm 2030 đạt 2.494.377. Gia tăng dân số chủ yếu đến từ tăng dân số cơ học, do thu hút người lao động phục vụ cho hoạt động sản xuất công nghiệp.

Kịch bản 2: Phát triển Bắc Ninh trở thành trung tâm hàng đầu của Việt Nam trong lĩnh vực sản xuất chế tạo và dịch vụ Công nghệ cao, sản xuất thông minh, logsitics, là địa phương có điểm đến đặc sắc về văn hóa truyền thống và hiện đại với cuộc sống chất lượng cao. Với kịch bản này, Phát triển tỉnh Bắc Ninh trở thành trung tâm hàng đầu Việt Nam trong lĩnh vực sản xuất chế tạo và dịch vụ Công nghệ cao và sản xuất thông minh. Đây là một phương án phát triển cân đối, đồng thời tăng trưởng cả công nghiệp và dịch vụ, lấy khoa học công nghệ làm động lực tăng trưởng. Bởi vậy, phương án này sẽ tập trung cải thiện mức độ đáng sống của tỉnh nhằm thu hút nhân lực chất lượng cao, tăng quy mô và đặc biệt là kỹ năng của lực lượng lao động trong các ngành kỹ thuật và dịch vụ giá trị tăng thêm được ưu tiên. Gia tăng dân số có sự cân bằng giữa thu hút lao động công nghiệp và các ngành dịch vụ, tập trung vào các ngành giá trị cao.

Kịch bản 3: Điểm đến hàng đầu về điều kiện sống chất lượng cao của Việt Nam vào năm 2050. Nội dung chính của Phương án này là phát triển tỉnh Bắc Ninh trở thành điểm đến lý tưởng để Sống, Vui chơi và Làm việc của Vùng Thủ đô. Gia tăng dân số chủ yếu tập trung thu hút người dân trong những ngành giá trị cao cũng như người dân của vùng Thủ Đô.

Để thực hiện được mục tiêu phát triển của tỉnh đề ra, việc bổ sung nguồn lực nhập cư là điều cần thiết, nhu cầu về lao động phổ thông và đặc biệt lao động có chuyên môn tăng cao. Tuy nhiên, dân số tỉnh Bắc Ninh trong các giai đoạn sau tiếp tục tăng nhưng tốc độ tăng không cao. Nguyên nhân là do, hiện nay ở nơi xuất cư, kinh tế của các địa phương đang dần được đầu tư phát triển, quá trình đô thị hóa diễn ra ngày một mạnh mẽ hơn nên người dân có khả năng tìm được việc làm, đồng thời các dịch vụ xã hội cơ bản như giáo dục, y tế, giao thông, thông tin, các phương tiện thỏa mãn đời sống văn hóa tinh thần đang ngày một chú trọng và nâng cao về chất lượng, điều này đã giữ chân được người dân và từ đó làm giảm được tình trạng di cư đi khỏi nơi cư trú. Cùng với đó, thị trường lao động tỉnh Bắc Ninh trong năm qua đang có sự biến động theo chiều hướng đi xuống.

Mục tiêu của tỉnh là xây dựng thị trường lao động phát triển linh hoạt, hiện đại, hiệu quả, bền vững và hội nhập góp phần phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn 2021-2025. Cụ thể: Tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 80%, trong đó tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ đạt 45%; tỷ lệ lao động có kỹ năng công nghệ thông tin đạt 85%. 

Như vậy, để có thể đạt được mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội như các kịch bản đưa ra, tỉnh cần phải giải quyết vấn đề lao động, đặc biệt cần phải có những chính sách hỗ trợ lao động, đặc biệt đối với lao động nhập cư, thúc đẩy nguồn lực nhập cư tham gia quá trình phát triển kinh tế - xã hội.

(Còn tiếp)

Ths. Nguyễn Thị Nguyệt - Viện Nghiên cứu Phát triển KTXH tỉnh Bắc Ninh