Tình hình công nhân lao động giai đoạn hiện nay; Đề xuất, kiến nghị thực hiện trong thời gian tới (kỳ 1)

21/11/2023 14:11 Số lượt xem: 26

Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng xác định mục tiêu, nhiệm vụ xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam hiện đại, lớn mạnh. Đảng ta xác định, đây là một trong những động lực cơ bản để đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc,… Đến nay, tổng số công nhân, lao động trong cả nước có khoảng trên 16 triệu người, có mặt ở hầu hết các thành phần kinh tế, các ngành nghề, lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, dịch vụ. Trình độ học vấn của công nhân lao động nước ta không ngừng được nâng cao; có khả năng sáng tạo trong sản xuất và đời sống xã hội, thích ứng nhanh với cơ chế mới và tiếp cận nhanh với khoa học tiên tiến, công nghệ hiện đại, có vai trò quan trọng quyết định tốc độ phát triển của nền kinh tế.

1. Tình hình công nhân lao động hiện nay và dự báo trong thời gian tới

Từ năm 1999 đến 2009, trong bối cảnh chung cả nước về thực hiện Chiến lược dân số và kế hoạch hóa gia đình, sau nhiều năm thực hiện quy mô dân số tỉnh Bắc Ninh tuy vẫn tăng, nhưng mức tăng có xu hướng giảm dần, chỉ còn 0,84%/năm. Có thể thấy, đây là mức tăng dân số của tỉnh Bắc Ninh chủ yếu là tăng tự nhiên, trong khi đó tỷ suất xuất cư từ khi tái lập tỉnh đến năm 2009 là rất lớn, bình quân mỗi năm khoảng 4,3‰. Qua đây, có thể khẳng định những năm đầu tái lập tỉnh đến năm 2009, gia tăng dân số của tỉnh Bắc Ninh chủ yếu do tăng tự nhiên, trong khi đó dân số xuất cư đi làm ăn ngoại tỉnh và lao động ở nước ngoài là khá lớn, nhất là ở các huyện thuần nông ở phía Nam Sông Đuống, nên quy mô dân số tăng chậm.

Từ năm 2009, cùng với hệ thống các khu công nghiệp tập trung đã được hình thành và đã thu hút được nhiều dự án FDI đầu tư vào các ngành công nghiệp, trong đó có một số dự án với quy mô trên dưới 10.000 lao động, với nhiều chính sách ưu đãi và vị trí địa lý thuận lợi, đến hết năm 2018 Bắc Ninh đã thu hút được 1.316 dự án FDI. Dẫn đến nhu cầu lao động trong ngành công nghiệp tăng cao và số lượng người nhập cư ở các địa phương về Bắc Ninh ngày càng lớn.

Theo Niên giám Thống kê Bắc Ninh, năm 2021, dân số Bắc Ninh khoảng 1.462,95 nghìn người (Năm 2022 là 1.488,00 nghìn người, đứng thứ 22 cả nước). Tỷ suất di cư thuần (là hiệu số giữa số người nhập cư và số người xuất cư trong kỳ nghiên cứu, tính bình quân trên 1.000 dân của đơn vị lãnh thổ) của Bắc Ninh trong đai đoạn 2005-2019 phần lớn có giá trị dương, đạt mức trung bình là 0,6‰, cho thấy Bắc Ninh đã và đang trở thành điểm đến hấp dẫn, giữ chân người dân ở lại và thu hút người dân ở các địa phương khác đến sinh sống và làm việc. Năm 2015, tỷ suất nhập cư tỉnh Bắc Ninh là 26,0‰, đến cuối năm 2021, với tỷ suất nhập cư là 45,7‰ Bắc Ninh trở thành tỉnh đứng đầu cả nước về tỷ suất nhập cư. 

Bảng 1: Tỷ suất nhập cư, xuất cư và di cư thuần tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2015-2021

Tổng dân số

(người)

Tỷ suất nhập cư

(‰)

Tỷ suất xuất cư

(‰)

Tỷ suất di

cư thuần

(‰)

Năm 2015

1.218.539

26,0

13,2

12,8

Năm 2018

1.337.345

31,2

13,8

9,1

Năm 2019

1.378.592

36,1

19,6

17,1

Năm 2020

1.419.126

40,9

29,1

11,8

Năm 2021

1.462.950

45,7

32,8

12,9

Nguồn: Niên giám Thống kê Bắc Ninh năm 2021

Năm 2020, tỷ trọng nhóm dân số dưới 15 tuổi chiếm 25,0% và nhóm dân số trên 65 tuổi chiếm 7,3%. Số người sống ở thành thị có 442,5 triệu người chiếm 31,18% và số người sống ở nông thôn có 976,6 triệu người chiếm 68,82%. Các số liệu thống kê hàng năm phần nào cho thấy dân số Bắc Ninh đang trong thời kỳ “dân số vàng” với lực lượng lao động trẻ đang tăng lên.

Hình 1: Dự báo tỷ lệ lao động phân theo khu vực tỉnh Bắc Ninh

đến năm 2030


Nguồn: Niêm giám thống kê và tính toán của các chuyên gia

Ngoài ra, lực lượng lao động tỉnh Bắc Ninh có sự chuyển dịch theo cơ cấu thành thị - nông thôn. Giai đoạn 2019-2020, tỷ lệ lao động khu vực thành thị có xu hướng tăng từ 27,63% năm 2019 lên 31,18% năm 2020; Theo kết quả dự báo dân số cho thấy đến năm 2030 tỷ lệ này sẽ tăng lên 82,71%. Tỷ lệ lao động khu vực nông thôn giảm từ 72,37% năm 2019 xuống còn 68,82% năm 2020; dự báo đến năm 2030 tỷ lệ này giảm xuống còn 17,29%. Theo dự báo, dân số đô thị tăng từ 442,5 nghìn người năm 2020 lên 822,5 nghìn người năm 2025 và đạt 1.387,6 nghìn người năm 2030. Trong thời gian tới, dự báo dân số Bắc Ninh tiếp tục duy trì cơ cấu dân số trẻ và quy trì mức tăng dân số tự nhiên hợp lý. Theo đó, tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động dự báo năm 2025 là 60,33% và duy trì ở mức 60,77% năm 2030. 

Việc thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu lao động phù hợp với cơ cấu kinh tế là rất cần thiết. Tuy nhiên, lực lượng lao động nông thôn chưa đáp ứng tốt chất lượng cho thị trường lao động của các ngành khác, do đó khả năng gia nhập thị trường lao động phi nông nghiệp còn bị hạn chế. Vì vậy, cần có những chính sách ưu đãi thu hút các nhà đầu tư, phát triển các nhà máy, doanh nghiệp và các làng nghề truyền thống nhằm thu hút lực lượng lao động nông thôn nhiều hơn tạo ra một nhu cầu lớn về lao động để thúc đẩy thu nhập của lao động chuyển dịch ngày càng tăng.

(Còn tiếp)

Ths. Nguyễn Thị Thùy - Viện Nghiên cứu Phát triển KTXH tỉnh Bắc Ninh